Objawy bólowe w depresji

objawy_bolowe_16x9.png

Ból przewlekły jest zwykle definiowany jako ból trwający dłużej niż 3 miesiące. Główny podział obejmuje ból neuropatyczny – wywoływany uszkodzeniem lub chorobą dotyczącą układu nerwowego, i ból nocyceptywny – stanowiący konsekwencję rzeczywistego lub zagrażającego uszkodzenia tkanki nienerwowej.

Ocenia się, że ból przewlekły jest głównym problemem zdrowia publicznego, dotyczącym ⅕ populacji ogólnej. Z drugiej strony jednym z najczęstszych i upośledzających jakość życia zaburzeń są zaburzenia depresyjne. Objawy bólowe w przebiegu depresji dzieli się na dwie kategorie: bólu psychicznego i bólu fizycznego, odczuwanego somatycznie.

Ból psychiczny

Zaburzenia depresyjne związane są z opisywanym w podręczniku DSM-5 „bolesnym stanem emocjonalnym”, który może znacznie zwiększać ryzyko podejmowania przez pacjenta prób samobójczych. Modele proponowane w latach 70. i 90. przez Klein i Caroll tłumaczyły objawy depresyjne jako utrzymujące się odhamowanie ośrodkowego układu regulacji bólu wraz z zahamowaniem układu przyjemności, a dysregulacja bólu wiąże się z niższą samooceną, poczuciem dewaluacji i winy. W badaniach zakresu bólu prowadzonych przez Orbacha (2003) z określeniem wymiarów dyskomfortu psychicznego udowodniono, że badani wykazywali wysokie wyniki na skalach utraty kontroli, wyobcowania, dezorientacji poznawczej, poczucia pustki itd. 

Jak dotąd niewiele wiadomo na temat związku dystresu psychicznego z neurobiologicznymi czynnikami zaburzeń depresyjnych – na poziomie neuroanatomicznym aktywacja kory przedczołowej i kory czołowej w spoczynku jest wyższa u pacjentów z depresją z wysokim poziomem bólu psychicznego niż u osób z niskim poziomem bólu psychicznego. Chociaż ból psychiczny nie jest specyficznym przejawem zaburzeń depresyjnych, jego ocena u pacjentów z depresją ma zasadnicze znaczenie – ból psychiczny nakłada się na niektóre z głównych objawów depresyjnych, takich jak nadmierna reakcja na bodźce negatywne, poczucie winy czy autodewaluacja. Ponadto może być powiązany ze zmienionymi strategiami regulacji emocji, a także wiąże się z ryzykiem samobójstwa.

Ból fizyczny

Badania kliniczne wykazały, że ból przewlekły często sprzyja występowaniu zaburzeń depresyjnych, a nawet 85% pacjentów z bólem przewlekłym przejawia ciężkie zaburzenia depresyjne. Przewlekły ból i depresja są ściśle skorelowane pod względem występowania i rozwoju i są w stanie wzajemnie promować postęp własnego nasilenia: odczuwanie bólu jest zwiększone u pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi. Badanie na próbie ponad 1100 osób wykazało, że prawie 35% osób zgłaszających przewlekły ból miało prawdopodobną depresję (Miller 2009). Współwystępowanie bólu przewlekłego i depresji zwykle korelowało z wiekiem, płcią żeńską, niskim poziomem wykształcenia i brakiem pracy. Pacjenci z objawami bólowymi są dwa razy bardziej narażeni na rozwój zaburzeń depresyjnych niż pacjenci bez bólu, a ryzyko wzrastało pięciokrotnie u osób z mnogimi objawami bólowymi. Inne badania wielokrotnie potwierdzały obniżony względny próg percepcji bólu u pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi w porównaniu z grupą kontrolną. 

Na przestrzeni lat wykazano, że większość obecnych leków przeciwdepresyjnych wykazuje także komponentę analgetyczną. Są to zarówno tradycyjne trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (TLPD), jak i leki z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) i grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI). Z powodzeniem stosowane są w terapii bólu – amitryptylina, mirtazapina, wenlafaksyna i duloksetyna. 

Podsumowanie

Istnieje ścisły związek między bólem psychicznym i fizycznym a zaburzeniami depresyjnymi oraz silny związek między bólem a zachowaniami samobójczymi. To szczególnie istotne dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, którzy często pierwsi mają kontakt z pacjentem z bólem przewlekłym i towarzyszącymi mu objawami depresyjnymi. 

Jak podkreśla prof. Dominika Dudek, dolegliwości, z jakimi często zgłasza się do lekarza rodzinnego pacjent, są niecharakterystyczne i nie ustępują pod wpływem rutynowego leczenia. Objawy fizyczne mogą mieć rytm podobny do depresyjnego – nasilać się rano i łagodnieć wieczorem. Poza tym ważny jest wywiad w kierunku rodzinnego obciążenia chorobami psychicznymi. Prawidłowe ustalenie rozpoznania i wczesna diagnoza epizodu depresyjnego u pacjenta z przewlekłym bólem umożliwiają odpowiednio wcześniejsze leczenie skuteczne w terapii obu tych chorób.

Piśmiennictwo

  1. Ból, który prowadzi do depresji. Rozmowa z Dominiką Dudek. Po Dyplomie. Dostępne na: https://podyplomie.pl/medical-tribune/16943,bol-ktory-prowadzi-do-depresji 
  2. Conejero I., Olié E., Calati R. i wsp. Psychological Pain, Depression, and Suicide: Recent Evidences and Future Directions. Curr Psychiatry Rep 2018; 20: 33. 
  3. Dudek D. Objawy bólowe depresji. W: Ból i depresja. Dudek D. (red.). Termedia, Poznań 2011; 31–45.
  4. Gambassi G. Pain and depression: the egg and the chicken story revisited. Arch Gerontol Geriatr 2009; 49 (Suppl 1):103–112.
  5. Miller L.R., Cano A. Comorbid chronic pain and depression: who is at risk? J Pain 2009; 10: 619–627.
  6. Woroń J., Siwek M., Wordliczek J., Kutaj-Wąsikowska H. Farmakoterapia bólu u pacjenta leczonego lekami psychotropowymi – dlaczego należy zachować ostrożność? Ból 2017; 18: 22–28
     

Przeczytaj także

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Zgadzam się na analizę i profilowanie moich danych osobowych znajdujących się w plikach cookies na potrzeby marketingu bezpośredniego. Więcej informacji tutaj.